عنوان مقاله :
بررسي پيامدهاي برگزاري سومين دوره
جشنواره كار آفريني شيخ بهايي
در اصفهان
اجراء: فروغ رستگارمهر
كارشناسي روابط عمومي
دانشگاه جامع علمي كاربردي
مركز آموزش عالي فرهنگ و هنر اصفهان
مركز آموزش عالي علمي كاربردي فرهنگ و هنر اصفهان
ارديبهشت -تير
1385
چكيده :
كار آفريني ، يك هدف والا است . كار آفريني اشتغال زايي نيست .بلكه پروراندن ايده ها براي ايجاد زمينه هاي خود اشتغالي است . همان است كه در مثل مي گويند ،ياد بدهي چطور ماهي بگيريم .
كارآفرينان ، افرادي هستند كه فرصتهاي موجود را مي شناسند و در جهت ارتقاء اين فرصت ها مي كوشند. يكي از برنامه هاي اصلي دولتها نيز كمك به رشد فضاي كار آفريني در جامعه است . دولت ها قادر نيستند تا همه را به كار مشغول سازند، اما با حمايت از بخش هاي خصوصي و كارآفرينان، كمبودهاي بخش اشتغال را جبران نموده و در جهت ايجاد بهره وري و توسعه گام بر مي دارند . يكي از حركت هاي اخير در ايران ، توجه به اين مسئله است كه در قالب برنامه هاي علمي، سمينار ها و جشنواره ها نمود پيدا مي كند . جشنواره شيخ بهايي موقعيت مناسب و شاخصي است كه مي تواند فضاي فكري جامعه را نسبت به كارآفريني شكل دهد . در زماني كه بزرگترين چالش روبهروي جامعه ايران تعابير نا مناسبي است كه از واژه كارآفريني شكل گرفته است جشنواره هاي كارآفريني مي تواند نقش به سزاي در فرهنگ سازي اين مقوله داشته باشد. بنابراين حركت ملي جشنواره شيخ بهايي كه با هدف فرهنگ سازي و ايجاد بستر هاي مناسب براي توسعه كارآفريني و حمايت از كارآفرينان صورت گرفته است ، قابل بررسي تامل مي باشد .
جشنواره شيخ بهايي از جمله تلاش هاي بخش علمي و فرهنگي جامعه است تا شروعي باشد براي فرهنگ سازي و بستر سازي در حوزه كار آفريني و به خصوص حمايت از كارآفرينان . در اين پژوهش سعي شده است تا بخشي از ميزان موفقيت جشنواره را طي 3 دوره برگزاري ارزيابي نمائيم و مقايسه اي تطبيقي با نمونه فعاليت ها و اقدامات اجرايي در سطح كشور مقايسه داشته باشيم .
كليد واژگان :
كار آفريني ، نوآوري ، فرهنگ ، توسعه ، سرمايه گذاري خطر پذير.
مقدمه :
امروزه تمركز و توجه كشور هاي توسعه يافته ، بر توسعه مبتني بر دانش و تبديل ايده هاي نو به دانش فني مي باشد. در اين ميان افرادي هستند كه مي كوشند تا از فضاي بوجود آمده بهره مند شوند و ايده هاي خلاقانه و ابتكارات خود را به عرصه فناوري وارد نمايند و چرخه دانش را تكميل نمايند . اين افراد كساني نيستند جزء كارآفرينان . در هر جامعه اين افراد با تلاش و كوشش هاي خود، ايده اي نو خلق مي كنند و جامعه را در مسير رشد و توسعه علمي هدايت ميكنند .
رويكرد اكثر كشورهاي جهان در دهههاي اخير به موضوع كار آفريني و توسعه آن، موجب گرديده موجي از سياستهاي توسعه كار آفريني در دنيا ايجاد شود. كشورهاي مختلف راه حلي را كه در سه دهه گذشته براي فائق آمدن بر مشكلات مختلف اقتصادي و اجتماعي به آن روي آوردهاند، توسعه فرهنگ كار آفريني، انجام حمايتهاي لازم از كارآفرينان، ارائه آموزشهاي مورد نياز به آنان و انجام تحقيقات و پژوهشهاي لازم در اين زمينه بوده است. " (كاراد،1385).
گستردگي عرصه بازار كار و ايجاد فرصت هاي شغلي و اشتغال زايي در جوامع اهميت كار آفريني را نيز بيشتر به نمايش مي گذارد . اين مقوله در تمام صحنه هاي سياسي ، اقتصادي و اجتماعي قابل بررسي است . از آنجاييكه دولتها تنها بخشي از نيروي انساني فعال را مي توانند در بدنه خود جذب نمايند ، شايد نقش كارآفرينان روشن تر شود . اين كارآفرينان هستند كه مي توانند با انديشه خلاق خود موجبات رشد جامعه را در بخش هاي مختلف فراهم نمايند . به طور مثال حضور كارآفرينان در عرصه هاي كشاورزي ، خودكفايي و غناي محصولات را بدنبال دارد. اين در حالي است كه شايد دولتها با بضاعت نيروي انساني حداكثر يك سوم اين مسئله را حل نمايند .بنابراين حمايت دولت از بنگاه هاي اقتصادي و خصوصي مي تواند بر رونق فعاليت هاي كارآفرينانه موثر واقع شود .
"تجربهي دنياي امروز نشان داده است كه نوآوريهاي مهم و پيشرفتهاي تكنولوژيكي، در سازمانها و شركتهاي بزرگ دولتي اتفاق نخواهد افتاد. قابليت تطبيق با بازار و نياز روز، از يك ساختار بزرگ پيچيدهي تودرتو ساخته نيست و در نتيجه براي پيشرفت سريع و ارائهي محصولات جديد، تنها راه مؤثر، ايجاد و توسعهي شرايطي است كه فعاليتهاي اقتصادي كوچك بتوانند تاسيس شوند و رقابت كنند.
در كشورهاي بزرگ و پيشرفته، اهميت كار آفريني فقط به خاطر مسألهي ايجاد شغل نيست، بلكه دليل اصلي اين است كه فعاليتهاي اقتصادي كوچكي كه در اين كشورها به وجود آمدهاند و رشد كردهاند، توانستهاند سهم عمدة فنآوري روز و در نتيجه ثروت و درآمد تمام دنيا را به خود اختصاص دهند. آمار نشان ميدهد بيش از پنجاه درصد اين حركتها و بيش از نود درصد جهشهاي راديكالي كه در اين زمينه صورت پذيرفته است، كه ميتوان از آن به انقلاب فناوري تعبير كرد، در شركتهاي كوچك و متوسط كارآفرينانه و نه در سازمانهاي بزرگ اتفاق افتاده است.
با توجه به اهميت كار آفريني در پيشرفتهاي اقتصادي و اجتماعي كشورها، دولتهاي آنان در جهت توسعه كار آفريني برنامهها و تلاشهاي مستمري را طراحي نمودهاند. از جمله اهداف اصلي آنها ميتوان به سه مورد ذيل اشاره نمود:
1ـ ايجاد ثروت در جامعه
2ـ توليد تكنولوژي
3ـ اشتغال مفيد بخصوص براي جوانان (فيض بخش ،1385).
اما شايد به نظر برسد بيشترين حمايتي كه يك دولت مي تواند از كارآفرينانش داشته باشد ، حمايت مالي است . اين مسئله اگر چه بسيار با اهميت است اما در اصل بخش كوچكي از حمايت هاي دولتي از يك كارآفرين است.
اغلب دانش آموختگان در اين برهه بيشتر در پي يافتن شغلي در دولت مي باشند . انگيزه هاي كار آفريني در ميان اين قشر بسيار ضعيف مي نمايد . آيا اين افراد هيچكدام كارآفرين نيستند ؟خير . هوش و استعداد بي نظير ايرانيان در طول تاريخ امري انكار ناپذير است . بنابراين ، حمايت هاي دولتي نبايد محدود به تشويق هاي مالي باشد . ايجاد زمينه هايي جهت رشد كارآفرينان ، و حمايت از ايده هاي نو در جامعه ، عامل مهمتري در توسعه كار آفريني و در نهايت رشد علمي، اقتصادي و فرهنگي جوامع است .
در اين فرصت قصد داريم تا با نگاهي بر يك جنبش فكري نو در ايران ، حركت هاي كه در زمينه حمايت از كارآفرينان صورت گرفته است را بررسي نمائيم . اين جنبش فكري ، مربوط مي شود به برگزاري جشنواره كار آفريني شيخ بهايي در ايران .
در واقع هدف اصلي اين پژوهش بررسي يك نمونه عملي ، در بحث حمايت از كار آفريني است . قصد داريم تا فعاليتهاي كه در ايران جهت حمايت از كارآفرينان صورت گرفته است را بررسي نمائيم و ميزان موفقيت و اثر گذاري آن را در جامعه ارزيابي نمائيم و در نهايت ببينيم كه آيا جشنواره كار آفريني شيخ بهايي به عنوان تنها نمونه موجود در ايران توانسته است حركت موفق و جهت داري در اين رابطه داشته باشد يا خير .
تعاريف كليدي :
كار آفريني :
واژه كارآفريني عبارتي است كه در تمام شئون زندگي كاربرد و معنا دارد . كارآفريني واژه اي است كه در برگيرنده صفات شخص يا اشخاصي است كه كارآفرين خوانده مي شوند .ويژگي هايي كه به ظاهر ساده اما مهم و قابل تامل است . در اين جا به بخشي از تعاريف متداول در كارآفريني اشاره مي شود.
كارآفريني :
"واژه كار آفريني از كلمه فرانسوي Enterprendre به معناي "متعهد شدن" نشأت گرفته است . بنابر تعريف واژه نامه دانشگاهي وبستر a: كارآفرين كسي است كه متعهد مي شود مخاطره هاي يك فعاليت اقتصادي را سازماندهي ، اداره و تقبل كند . واژه كار آفريني دير زماني ، پيش از آن كه مفهوم كلي كار آفريني به زبان امروزي، پديد آيد در زبان فرانسه ظهور يافت . در اوايل سده شانزدهم ميلادي كساني را كه در امر هدايت مأموريت هاي نظامي بودند ، كارآفرين مي خواندند از آن پس ، همين واژه درباره ديگر انواع مخاطرات نيز با محدوديت هايي مورد استفاده قرار مي گرفت". (دارياني ،1384)
چند تعريف از كارآفريني :
"ديدگاهها و رويكردهاي كار آفريني ( آقاجاني ، حسنعلي،1384، به نقل از دارياني 1384)
كارآفرينان همانند رهبر يك اركستر هستند كه مهارتها و تواناييهاي مختلف را در كنار هم جمع نموده و برنامهاي تدوين شده را ارائه ميدهند. همانطور كه صدا بايد دلنشين باشد طرح نهايي كارآفرين نيز بايد زيبا باشد. در مورد كار آفريني و مباحث مرتبط با آن تاكنون ديدگاهها و رويكردهاي مختلف و متفاوتي ارائه شده است. كه درذيل مطلب به برخي از مهمترين آنها پرداخته ميشود:
كار آفريني از ديدگاه اقتصاددانان
كار آفريني و كارآفرينان براي اولين بار مورد توجه و بحث اقتصاددانان بوده است بگونهاي كه بيشتر مكاتب اقتصادي از قرن شانزدهم ميلادي درباره آن سخن راندهاند(احمد پور، 1381، ص5). طبق نظر اقتصاددانان، كارآفرينان، ويژگيهاي خاصي داشته و كاركردها و فعاليتهاي متنوعي به آنها نسبت داده ميشود. اگر چه مفهوم كار آفريني براي اولين بار در نظريات اقتصادي مطرح شد اما رفتهرفته، با گرايش پيداكردن مباحث اقتصادي به استفاده از مدلها و روشهاي رياضي و آماري، عملا اين مفهوم از تئوريهاي اقتصادي حذف و رشتههاي علمي ديگري به بحث در مورد آن پرداختهاند.
شومپيتر نقش مديران و افراد ايجاد كننده كسب و كار را متفاوت از نقش كارآفرينان ميدانسته و معتقد بود كه كار آفريني يعني ارائه كالايي جديد، ارائه روشي جديد در فرآيند توليد، يافتن بازاري جديد، يافتن منابع جديد و يا ايجاد هرگونه تشكيلات جديد در صنعت. و كارآفرين در اين ميان كسي است كه بتواند در خصوص مطلوبيت نوآوري خويش، صاحبان سرمايه را متقاعد نموده و آنها را با خود همراه سازد (Palmer، 1987، p. 48). در مورد تشكيل انواع انحصارات صنعتي، شومپيتر معتقد است كه كارآفرين در چنين ساختارهايي صرفاً نوآور نيست بلكه كسي است كه در مورد تخصيص منابع، يعني مديريت بر بهرهبرداري از يك اختراع نيز تصميم ميگيرد. وي ريسك هم نميكند چرا كه ريسك از آن سرمايهداري است كه منابع مالي را به كارآفرين وام ميدهد (Schumpeter، 1934، p. 40). در حقيقت ميتوان گفت كه از نظر شومپيتر، كارآفرين نقش مديريتي و تصميم گيري را هم ايفا ميكند (Casson، 1982، p. 45). او همچنين معتقد بود كه مديران و كارآفرينان هر دو ريسك را تجربه ميكنند لذا مشخصه كارآفرين را نوآوري ميدانسته و كار آن را تخريب خلاق تعريف ميكرد. وي در كتاب خود اشاره ميكند كه از مشخصههاي اقتصاد سالم، نوآوري و كار آفريني هستند كه تعادل پويا را ايجاد ميكنند (Drucker، 1985، p. 17). در مدل توسعه اقتصادي شومپيتر، كار آفريني به منزله تخريب خلاق بيان شده است كه بعنوان نيرويي برانگيزاننده، براي توسعه اقتصادي جامعه لازم و ضروري است (Kuratko & Hogettts، 1989، p. 18).
اگر بخواهيم نظرات شومپيتر را در مورد كار آفريني جمع بندي كنيم ميتوانيم بگوييم كه از ديدگاه وي، نوآوري ملاك كار آفريني بوده، و ويژگي تعيينكننده در انجام كارها و امورات جاري است. از اين رو وي مدير را هنگامي كارآفرين ميداند كه از خود تخريب خلاق يا نوآوري بروز دهد(Cochran، 1968، p. 90).
در مجموع ميتوان گفت كه ديدگاهها و رويكردهاي مختلف اقتصادي همواره در جستجوي يافتن عامل اصلي ايجاد و توزيع ثروت، و يا بعبارتي بدنبال عامل ايجاد ارزش اقتصادي در جامعه بودهاند كه بشكلي آنرا در كار آفريني و كارآفرين ميديدهاند.(Guzman، 1994).
كار آفريني از ديدگاه دانشمندان علوم رفتاري
همانگونه كه قبلاً نيز اشاره شد علاوه بر اقتصاددانان كه بعنوان اولين محققان و نظريهپردازاني بودهاند كه درباره كار آفريني و كارآفرينان تئوريهايي را ارائه كردهاند دانشمندان رشتههاي ديگر نيز در مورد موضوع مطالعات خوبي داشتهاند و نظرياتي را به دنياي علم عرضه داشتهاند. در اين ميان دانشمندان علوم رفتاري نظير روانشناسان، جامعهشناسان، و بخصوص مديريت، نقش مهمي را ايفاء نمودهاند. از مهمترين دانشمندان رشتههاي علوم رفتاري كه در زمينه كار آفريني و كارآفرينان نظريهپردازي كردهاند ون در ورف و براش ميباشند. آنها ضمن بررسي بيست و پنج تعريف از كار آفريني، اينگونه نتيجهگيري كردهاند كه كار آفريني بعنوان يك فعاليت تجاري، ويژگيهايي بدين شرح دارد(Vanderwerf & Brush، 1989):
v ايجاد، يعني تاسيس يك واحد تجاري يا يك كسبوكار جديد.
v مديريت عمومي، يعني هدايت و سازماندهي يك فعاليت تجاري يا كسب و كار و تخصيص منابع.
v نوآوري و خلاقيت، يعني خلق و بهرهبرداري تجاري از كالا، خدمت، فرآيند، بازار، مواد اوليه و يا سازمان جديد.
v ريسكپذيري، يعني قبول و شهامت داشتن در مواجهه با زيان يا شكست بالقوه يك واحد تجاري.
v قصد و نيت، يعني داشتن ايمان قوي در دستيابي به سطوح بالاي رشد و سود يك واحد تجاري.
با جمع بندي نظريات دانشمندان علوم رفتاري در مورد كار آفريني و كارآفرينان مي توان گفت كه با خارج شدن بحث مذكور از نظريات اقتصادي همراه با پررنگترشدن نقش كارآفرينان در رشد و توسعه اقتصادي كشورها، روانشناسان، با هدف ارائه نظرياتي مبتني بر ويژگيهاي شخصيتي و تفاوت قائلشدن بين كارآفرينان و غيركارآفرينان، به بررسي ويژگيهاي روانشناختي كارآفرينان پرداختند. آنها ويژگيهاي مختلف و متعددي را شناسايي كردهاند كه در بخشهاي بعدي مقاله به آنها پرداخته خواهد شد. علاوه بر روانشناسان، جامعه شناسان نيز ديدگاههاي جديدي درباره كار آفريني و كارآفرينان ارائه كردهاند. ابداع و معرفي نظريههاي اجتماعي- فرهنگي، يعني مطالعه تأثير محيط و فرهنگ در اقدام افراد به كار آفريني، و نظريه شبكههاي اجتماعي از جمله كارهاي جامعهشناسان ميباشد كه به دنياي كار آفريني و كارآفرينان عرضه كردهاند آنها همچنين كار آفريني را بعنوان فرآيندي معرفي كردهاند كه سرانجام به ايجاد شركتهاي جديد ميانجامد. بر همين اساس نيز مدلهاي فرآيندي متعددي در مورد چگونگي تأسيس شركتها ارائه شده است كه در همه آنها بر نقش عوامل محيطي و فردي اثرگذار بر فرآيند تاسيس شركتها تأكيد شده است.(Amit et al، 1993، p. 820). در نظريه شبكههاي اجتماعي، كار آفريني بعنوان فرآيندي در نظر گرفته شده است كه در شبكههاي متغيري از روابط اجتماعي واقع شده، بگونهاي كه اين روابط اجتماعي ميتوانند رابطه كارآفرين را با منابع و فرصتها محدود نموده يا آنها را تسهيل نمايند.
كار آفريني از ديدگاه دانشمندان مديريت
اگر چه شروع نظريهپردازيها در مورد كار آفريني و كارآفرينان با دانشمندان رشته اقتصاد و ادامه آن نيز با رفتاريون بوده است اما به جرأت ميتوان ادعا كرد كه بيشترين كار در مورد موضوع را علما و دانشمندان مديريت انجام دادهاند. محققان مديريتي عمدتاً رويكرد فرآيندي را در تشريح و تبيين مديريت كار آفريني انتخاب، و به ايجاد و خلق بستر و محيط كارآفرينانه در سازمانها و محيط آنها پرداختهاند .همانند ديگر رشتهها، در مديريت نيز دانشمندان و نظريهپردازان مختلف و متعددي در مورد كار آفريني و كارآفرينان تئوريپردازي كردهاند كه بحث تفصيلي در مورد همه آنها از حوصله مقاله حاضر خارج است و به فرصتي ديگر واگذار ميگردد. پيتر دراكر از جمله معروفترين دانشمنداني است كه در مورد كار آفريني و كارآفرينان نظرات جالبي را ارائه كرده است(Drucker، 1985). در يكي از تعاريف او اينگونه بيان شده است: كارآفرين كسي است كه فعاليت اقتصادي كوچك و جديدي را با سرمايه خود شروع ميكند. در تمامي ديگر تعاريف ارائه شده از سوي دراكر اشاره شده است كه كارآفرينان تغييردهنده ارزشها هستند، ريسك پذيرند، به سرمايه نياز دارند، هيچوقت سرمايه گذار نيستند، بدرستي تصميم ميگيرند، همواره بدنبال تغيير بوده و آنرا اصل مسلم و سالم ميدانند، قدرت شناسايي فرصتها را دارند، مفاهيم و فنون مديريتي را بكار ميگيرند، رفتارگرا و عملگرا هستند و بالاخره اينكه بر مبناي نظريات اقتصادي و اجتماعي عمل ميكنند.
از ديگر دانشمندان معروف مديريت كه در مورد كار آفريني و كارآفرينان نظريهپردازي كرده است تيمونز ميباشد. وي معتقد است(Timmons، 1990)كه كار آفريني خلق و ايجاد بينشي ارزشمند از هيچ است، كار آفريني فرآيند ايجاد و دستيابي به فرصتها و پيگيري آنها بدون توجه به منابع موجود است، كار آفريني به معني خلق و توزيع ارزش و منابع بين افراد، گروهها، سازمانها و جامعه است، و كار آفريني معادل يك شبه پولدارشدن نيست.
اصولا كار آفريني به معني فعاليتي خلاق براي كسب ارزش از طريق ايجاد يك شركت يا سازمان است. كار آفريني فقط مشاهده، تحليل و توصيف نيست بلكه آن نيازمند بينشي همراه با تعهد، همدلي و انگيزش است كه قابل انتقال به ديگر افراد ذينفع مانند شركاء، مصرفكنندگان، عرضهكنندگان، كاركنان و غيره باشد. كار آفريني يعني تشكيل تيمي از افراد و اشخاصي با مهارتها و تواناييهاي مكمل همديگر و درك فرصتهاي موجود بگونهاي كه ديگران قادر به درك و استفاده از اين فرصتها نيستند. ديگران فقط هرج و مرج، تناقض، تضاد و ابهام را مي بينند در حاليكه كارآفرين آنها را بعنوان فرصت مي بيند. كارآفرين سعي ميكند تا از طريق شناسايي و پيگيري فرصتها بدون در نظر گرفتن منابع در اختيار خويش به ارزشآفريني بپردازد
همزمان با شكل گيري شركتهاي بزرگ و نفوذ آنها بر بازارهاي جهاني از يك طرف، و مواجهه آنها با كارآفرينان و مؤسسان شركتهاي كوچك كه به نوعي رقيب آنها نيز محسوب ميشدند از طرف ديگر، و نيز شروع مطالعات مرتبط با كار آفريني و طرح مسائلي نظير وظيفه كارآفرينان در شركتهاي پس از تأسيس، مشاهده اقدامات كارآفرينانه از سوي شركتهاي بزرگ، تغيير ساختار مالكيت شركتها و برگرداندن بخشي از مالكيت آنها به مديران در راستاي ايجاد انگيزه براي ادارهكنندگان شركتها، و قرارگرفتن ويژگي نوآوري در مركز ثقل كار آفريني، از اواسط دهه 1970، كار آفريني جزئي از رفتار مديران در نظر گرفته شده و به سطح مطالعات سازماني نيز كشيده شده است. بعلاوه اينكه با مطرح شدن رويكرد كار آفريني اقتضايي و لحاظكردن عوامل موقعيتي و وضعيتي در مطالعات كار آفريني، در واقع از كار آفريني بعنوان يك استراتژي نوين جهت دستيابي به نوآوري، موفقيت، رشد، بقا و ديگر مزاياي مرتبط، در شركتهاي بزرگ ياد ميشود(Furnham، 1994، p. 175).
مفهوم كلي عبارت كار آفريني:
كارآفريني : فرآيندي است كه منجر به ايجاد رضايتمندي و يا تقاضاي جديد مي گردد .
كارآفريني عبارت است از فرآيند ايجاد ارزش از راه تشكيل مجموعه منحصر به فردي از منابع به منظور بهره گيري از فرصتها . ( دارياني،1384).
نوآوري :
به نظر "پيتر دراكر" اساسيترين كار آفريني، آن کارآفريني است که توأم با نوآوري باشد. نوآوري بيشتر از آنكه يك هوش سرشار و نبوغ شخصيتي باشد، يك شيوه عمل است كه لازمهاش دانش، توانايي، دقت و كار هدفمند است. (باقري ، بهرام : خانواده و كار آفريني ، وب سايت مركز توسعه كار آفريني ).
خلاقيت در كار آفريني :
كارآفرينان افراد خلاقي هستند كه ايدههاي نو توليد كرده و آن را در قالب يك شركت به سرانجام ميرسانند. بعلاوه در شركتهاي كار آفرين، كاركنان ميتوانند به دنبال ناشناختهها بروند و روشهاي جديد را به محك تجربه بگذارند. در اين شركتها افراد به خلاقيت و ابتكار عمل تشويق ميشوند. بها دادان به خلاقيت نهتنها در درازمدت باعث رشد و توسعه شركتها ميشود، بلكه زمينه مناسبي را براي رشد و شكوفايي استعدادها و ظرفيتهاي انساني فراهم ميكند. و اين شكوفايي خود بستر مناسبي براي رشد فضايل اخلاقي و معنوي در انسانهاست. (فخرايي ، 1385).
فرهنگ :
”فرهنگ“ را ميتوان مجموعهاي از باورها، آيينها، انديشهها، آداب و رسوم، و ارزشهاي حاكم بر يك جامعه دانست. به ديگر سخن، فرهنگ مقولهاي است كه در سطح جامعه و گروه، و در تعامل ميان آنها معنا مييابد و شيوه برقراري ارتباط و تعامل را ميان افراد آن جامعه بيان ميكند. برمبناي فرهنگ است كه افراد تجارب ، تصورات و عقايد خود را با يكديگر مبادله ميكنند. فرهنگ را ميتوان نظامي فكري دانست كه در گفتار و رفتار جامعه متجلي ميشود. در يك نگرش كلي و جامع، ”فرهنگ“ شيوه و اسلوب زندگي است. از اين منظر، فرهنگ مقولهاي است در حال تحول، كه از بسياري از شرايط اجتماعي، اقتصادي و سياسي حاكم بر جامعه تاثير ميپذيرد. (فخرايي ،1385).
فرهنگ كار آفريني :
ارتباط ميان كار آفريني و فرهنگ، از دو سو قابل بحث است. از يك سو، نتايج كار آفريني است كه بر جامعه تاثير ميگذارد و از سوي ديگر، خود فرآيند كار آفريني و فرهنگ حاكم بر آن است كه هم متاثر از مباني فرهنگ جامعه است و هم ميتواند در آن تحولات اساسي ايجاد كند.
از يك سو، كار آفريني با ايجاد فرصتهاي شغلي و توليد ثروت و بهبود شرايط اقتصادي، پيشزمينهاي اساسي براي ارتقاي سطح فرهنگي جامعه است. با برآوردهشدن نيازهاي اوليه معيشتي، زمينه براي بروز نيازهاي عاليتر انساني فراهم ميشود كه اگر در مسيري درست هدايت شود، به شكوفايي و تعالي انسانها و جامعه ميانجامد.
علاوه بر اين نوآوري كه از مشخصههاي اساسي كار آفريني است، منجر به توليد محصولات جديدتر و ارايه خدمات جديدتر و متنوعتر شده و به اين ترتيب قدرت انتخاب مردم افزايش يافته و زندگي سادهتر ميشود. با بالارفتن سطح رفاه و آسايش و افزايش اوقات فراغت، فرصتهاي بيشتري براي فعاليتهاي فرهنگي ايجاد ميشود. اين امر در درازمدت موجب تشكيل و گسترش تشكلهاي مردمي ميشود كه با هدايت مناسب آنها ميتوان گامهاي بلندي در جهت ارتقاي فرهنگي جامعه برداشت.
از سوي ديگر، نحوه شكلگيري و ثمربخشي كار آفريني، روشها و شيوههاي خاصي را ميطلبد كه بر پايه باورها و ارزشهاي ويژهاي استوار شده است. مجموعه اين روشها و باورها را ميتوان يك فرهنگ تلقي نمود. در واقع فرآيند كار آفريني در بطن خود فرهنگ خاصي را نهفته دارد. اين فرهنگ را ميتوان همان فرهنگ حاكم بر شركتهاي كار آفريني كوچك دانست: مفهوم مشتركي است كه اعضاي شركت پذيرفتهاند و ارزشها، باورها و روشهاي مشتركي است كه بر فعاليت شركت حاكم است. (فخرايي،1385)
توسعه :
توسعه“ در لغت به معناي رشد تدريجي در جهت پيشرفتهترشدن، قدرتمندترشدن و حتي بزرگترشدن است (فرهنگ لغات آكسفورد، 2001). ادبيات توسعه در جهان از بعد جنگ جهاني دوم مطرح و مورد تكامل قرار گرفت. هدف، كشف چگونگي بهبود شرايط كشورهاي عقبمانده (يا جهان سوم) تا شرايط مناسب همچون كشورهاي پيشرفته و توسعهيافته است.
طبق تعريف، توسعه كوششي است براي ايجاد تعادلي تحققنيافته يا راهحلي است در جهت رفع فشارها و مشكلاتي كه پيوسته بين بخشهاي مختلف زندگي اجتماعي و انساني وجود دارد
بروكفليد در تعريف توسعه ميگويد: توسعه را بايد برحسب پيشرفت به سوي اهداف رفاهي نظير كاهش فقر، بيكاري و نابرابري تعريف كنيم.
به طور كلي توسعه جرياني است كه در خود تجديد سازمان و سمتگيري متفاوت كل نظام اقتصادي-اجتماعي را به همراه دارد. توسعه علاوه بر اينكه بهبود ميزان توليد و درآمد را دربردارد، شامل دگرگونيهاي اساسي در ساختهاي نهادي، اجتماعي-اداري و همچنين ايستارها و ديدگاههاي عمومي مردم است. توسعه در بسياري از موارد، حتي عادات و رسوم و عقايد مردم را نيز دربرميگيرد.
سرمايه گذاري خطر پذير :
"سرمايه گذاري ريسك پذير فعاليتي حرفه اي است كه عمدتاً از طريق شركتها يا صندوق هاي سرمايه گذاري ريسك پذير صورت مي گيرد . سرمايه ريسك پذير وجوهي است كه به همراه كمك هاي مديريتي ، توسط افراد حرفه اي وابسته به شركت هاي سرمايه گذاري ريسك پذير در اختيار شركت هاي جوان ، كوچك ، در حال رشد و داراي آتيه قرار مي گيرد . شركت هاي حرفه اي سرمايه گذاري ريسك پذير معمولاً شركت ها با تعاونيهايي هستند كه منابع مالي آنها از سوي صندوق هاي بازنشستگي ، بنياد ها ، شركت ها ، افراد ثروتمند ، سرمايه گذاران خارجي يا توسط خودشان تأمين مي شود.
The ABC,S OF Venture Capital,Enterpreneurs Forum OF The Northwest).، به نقل از محبوبي ، جواد 1385).
كارآفرينان بايد مخاطرهپذير (ريسكپذير) باشند يعني بتوانند نسبت به موقعيت، شرايط، امكانات و در يك كلام آينده خود ريسك كرده و براي كسب ”موفقيتي محتمل“ مبارزه نمايند. اين يك بعد قضيه است. بعد ديگر آن، مخاطرهپذيري پشتيبانان و حمايتكنندگان است. همواره كارآفرينان قادر به تامين تماميِ سرمايه و امكانات مورد نيازِ كسب وكار جديد خود نيستند. به اين علت، بايد دولت يا ديگر حاميان مستقل، حاضر به پذيرش ريسك مورد نياز كارآفرين بوده، ”سرمايه مخاطرهپذير“ برايش فراهم نموده و او را در مراحل مختلف كار آفريني همراهي كنند. افرادي كه داراي روحيه محافظهكاري و يا كارمندي هستند، اساساً كارآفرينان موفقي نخواهند بود. (فخرايي،1385)
انواع كارآفريني :
دارياني در كتاب تعاريف ، نظريه ها و الگو ها به چند طبقه بندي از كارآفريني اشاره كرده است .
كارآفريني سازماني يا Interpreneship: كسي كه تحت حمايت يك شركت ، محصولات ، فعاليت ها و تكنولوژي جديد را كشف و بهره برداري مي كند .
كارآفريني مستقل يا Entepreneurship: فردي كه مسئوليت اوليه وي جمع آوري منابع لازم براي شروع كسب و كار است و يا كسي كه منابع لازم براي شروع و يا رشد كسب و كاري را بسيج مي نمايد و تمركز او بر نوآوري و توسعه فرآيند ، محصول يا خدمات جديد مي باشد .
كارآفريني شركتي ياCorporate Enterpreneurship: كارآفريني شركتي به مفهوم تهد شركت به ايجاد و معرفي محصولات جديد ، فرآيند هاي جديد و نظام هاي سازماني نوين است . (دارياني،1384).
پيشينه بحث :
تاريخچه كار آفريني
سابقه كار آفريني در دنيا:
"در اوايل سده شانزدهم ميلادي كساني را كه در كار مأموريت نظامي بودند كار آفريني خواندند و پس از آن نيز براي مخاطرات ديگر نيز همين واژه با محدوديتهايي مورد استفاده قرار گرفت. از حدود سال 1700 ميلادي به بعد درباره پيمانكاران دولت كه دست اندركار امور عمراني بودند، از لفظ كارآفرين زياد استفاده شده است.
كار آفريني و كارآفرين اولين بار مورد توجه اقتصاددانان قرار گرفت و همه مكاتب اقتصادي از قرن شانزدهم ميلادي تاكنون به نحوي كار آفريني را در نظريههاي خود تشريح كردهاند. ژوزف شومپيتر با ارائه نظريه توسعه اقتصادي خود در سال 1934 كه همزمان با دوران ركود بزرگ اقتصادي بود، موجب شد تا نظر او در خصوص نقش محوري كارآفرينان در ايجاد سود، مورد توجه قرار گيرد و به همين دليل وي را «پدر كار آفريني»لقب دادهاند. از نظر وي «كارآفرين نيروي محركه اصلي درتوسعه اقتصادي است » و نقش كار آفريني عبارت است از «نوآوري يا ايجاد تركيب هاي تازه از مواد» .كار آفريني از سوي روانشناسان و جامعهشناسان با درك نقش كارآفرينان در اقتصاد و به منظور شناسايي ويژگيها و الگوهاي رفتاري آنها با بررسي و تحقيق در خصوص آنان مورد توجه قرار گرفته است. جامعه شناسان كار آفريني را به عنوان يك پديده اجتماعي در نظر گرفته و به بررسي رابطه متقابل بين كارآفرينان و ساير قسمتها و گروههاي جامعه پرداختهاند .دانشمندان مديريت به تشريح مديريت كار آفريني و ايجاد جو و محيط كارآفرينانه در سازمانها پرداختهاند." (كاراد،1385)
سير تاريخي مفهوم كار آفريني
الف )سابقه كار آفريني در ايران:
عليرغم اينكه در كشورهاي پيشرفته دنيا از اواخر دهه 1970 به بعد به موضوع كار آفرين توجه جدي شده و حتي در بسياري از كشورهاي درحال توسعه هم از اواخر دهه 1980 اين موضوع را مورد توجه قرار دادهاند، در كشور ما تا شروع اجراي برنامه سوم توسعه، توجه چنداني به كار آفريني نشده بود . حتي در محافل علمي و دانشگاهي نيز به جز موارد بسيار نادر، فعاليتي در اين زمينه صورت نگرفته بود. مشكل بيكاري و پيشبيني حادتر شدن آن در دهه 1380 موجب شد كه در زمان تدوين برنامه سوم توسعه، موضوع توسعه كار آفريني مورد توجه قرار گيرد. در برنامه اخير، توسعه كار آفريني در سطح وزارتخانههاي علوم، تحقيقات و فناوري، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، جهاد كشاورزي، صنايع و معادن و فلزات و همچنين مؤسسه جهاد دانشگاهي به دليل ارتباط با فعاليتهاي آنها، مطرح شده است.
كار آفريني در برنامه چهارم توسعه ايران :(سازمان مديريت و برنامه ريزي)
نگاهي به سند فرابخشي توسعه اشتغال و كاهش بيكاري در برنامه چهارم توسعه :
مواردي كه دراين سند به موضوع كار آفريني اشاره نموده است شامل : بند"ك" از بخش سياست هاي كلي اين سند آماده است " ايجاد، اصلاح و تقويت نهادهاي پشتيباني كننده توسعه كار آفريني واحدهاي كوچك و متوسط"
همچنين در بند ل" اصلاح نظام آموزش كشور براساس نيازهاي اجتماعي، بازار كار و تحولات علمي به منظور ارتقاي توانايي، خلاقيت، نوآوري، خطر پذيري و توان كار آفريني آموزش گيرندگان" مطرح شده است . در بخش سياست هاي فعال بازار نيز در بند د- "حمايت از مراكز رشد و كار آفريني و سازمانهای غيردولتی در اجراي طرحهای مردم محور و مشارکتی در زمينه توسعه فرصتهای شغلی وکارآفرينی" مطرح شده است .
از جمله اقدامات صورت گرفته در بخش توسعه اشتغال و كار آفريني نيز ميتوان به موارد زير اشاره نمود .
v "در راستاي تحقق بخشيدن به موارد مطرح شده در ماده (48) قانون برنامه چهارم توسعه، كميتهاي متشكل از رييس سازمان مديريت و برنامهريزي كشور، وزراي آموزش و پرورش، علوم، تحقيقات و فناوري، كار و امور اجتماعي، جهادكشاورزي، ارتباطات و فنآوري اطلاعات، ارشاد و فرهنگ اسلامي، صنايع و معادن و بازرگاني، برنامهريزي، سازماندهي و پيشبيني تمهيدات لازم را از نظر قوانين و مقررات و پيشنهاد تشكيل نهاد يا نهادهاي مناسب براي تشويق و توسعه آموزش كار آفريني در كشور بر عهده خواهد داشت. كميته مذكور موظف است گزارش عملكرد اقدامات سالانه را به شورايعالي اشتغال ارائه نمايد."
v در بخش سياست هاي فعال بازار وزارت كار و امور اجتماعي موظف مي شود : 30مركز رشد و كار آفريني را ايجاد نموده و دورههاي آموزشكار آفريني براي جوانان، زنان، فارغالتحصيلان دانشگاهي و ايثارگران با همكاري وزارت آموزش و پرورش، علوم، تحقيقات و فناوري و سازمان آموزش فني و حرفهاي را در سالهاي اجراي برنامه بطور مستمر برگزار نمايد.
ه- صندوق حمايت از فرصتهاي شغلي موظف است در اعطاي اعتبارات خوداشتغالي و كار آفريني به اين گروهها اولويت دهد.
v - از كارآفرينان متعلق به اين گروهها به شكل پرداخت اعتبارات اشتغالزايي ارزان قيمت يا پرداخت بخشي از سود تسهيلات اعطايي حمايتهاي مالي گردد.سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور موظف است در تدوين آئين نامه اجرايي بند (5-29) اين حمايتها را لحاظ نمايد.
v به وزارت كار و امور اجتماعي اجازه داده میشود از سازمانهاي غيردولتي كه در زمينه توسعه فرصتهاي شغلي و كار آفريني فعاليت مينمايند حمايتهاي لازم را به عمل آورد.شيوهها و ساز و كارهاي اجرايي حمايت از اين سازمانها در آئين نامه اجرايي كه با همكاري سازمان مديريت و برنامهريزي كشور حداكثر ظرف مدت سه ماه تهيه خواهد شد تعيين ميگردد.
v به صندوق حمايت از فرصتهاي شغلي اجازه داده ميشود از محل اعتبارات منظور شده در بودجه سنواتي كل كشور و در چارچوب مصوبات شوراي عالي اشتغال، تسهيلات متناسب در قالب كار آفريني و خود اشتغالي به افراد واجد شرايط پرداخت نمايد.
v همچنين وزارت كار و امور اجتماعي موظف مي شود : مراكز رشد و كار آفريني، مراكز كاريابي و مراكز آموزش فني و حرفهاي را در اين استانها به سرعت توسعه داده و بانك اطلاعاتي از فرصتهاي شغلي خالي را با همكاري كليه دستگاههاي اجرايي، در استانهاي ديگر طراحي و اطلاعات آن را در اختيار جويندگان كار قرار دهد.
جدول: پيش بيني متوسط سالانه افزايش اشتغال و عرضه جديد نيروی کار
و متوسط سالانه نرخهای رشد اشتغال و عرضه نيروی کار در برنامه چهارم توسعه
|
نام استانها |
متوسط سالانه افزايش اشتغال |
متوسط سالانه عرضه جديد نيروی کار |
متوسط رشد سالانه اشتغال(درصد) |
متوسط رشد سالانه عرضه نيروی کار(درصد) |
|
كل كشور |
896660 |
794206 |
4.3 |
3.4 |
|
آذربايجان شرقي |
44725 |
47385 |
3.3 |
3.3 |
|
آذربايجان غربي |
44836 |
42331 |
4.6 |
3.9 |
|
اردبيل |
15464 |
14899 |
4.0 |
3.4 |
|
اصفهان |
65750 |
54739 |
4.8 |
3.5 |
|
ايلام |
6954 |
5829 |
4.9 |
3.6 |
|
بوشهر |
9168 |
7433 |
4.3 |
3.1 |
|
تهران |
147182 |
130318 |
4.1 |
3.3 |
|
چهارمحال و بختياري |
13492 |
9369 |
5.5 |
3.3 |
|
خراسان جنوبی |
4994 |
4992 |
4.2 |
3.8 |
|
خراسان رضوی |
80896 |
82019 |
4.1 |
3.8 |
|
خراسان شمالی |
8288 |
8454 |
4.0 |
3.8 |
|
خوزستان |
69248 |
51440 |
6.1 |
3.8 |
|
زنجان |
12954 |
12048 |
4.2 |
3.5 |
|
سمنان |
6123 |
6070 |
3.5 |
3.1 |
|
سيستان وبلوچستان |
32062 |
23629 |
6.8 |
4.1 |
|
فارس |
51459 |
41882 |
4.3 |
3.1 |
|
قزوين |
10727 |
11728 |
3.2 |
3.2 |
|
قم |
11751 |
11458 |
4.2 |
3.7 |
|
كردستان |
20985 |
16023 |
4.6 |
3.1 |
|
كرمان |
24682 |
25350 |
3.8 |
3.5 |
|
كرمانشاه |
21116 |
19119 |
3.5 |
2.8 |
|
كهگيلويه و بويراحمد |
7660 |
7069 |
4.8 |
3.9 |
|
گلستان |
23331 |
19329 |
4.9 |
3.6 |
|
گيلان |
33814 |
31075 |
4.0 |
3.3 |
|
لرستان |
25254 |
17896 |
5.6 |
3.4 |
|
مازندران |
33753 |
32649 |
3.7 |
3.2 |
|
مركزي |
14646 |
14436 |
3.6 |
3.2 |
|
هرمزگان |
14700 |
13553 |
4.6 |
3.7 |
|
همدان |
25294 |
19937 |
4.5 |
3.1 |
|
يزد |
15352 |
11748 |
5.5 |
3.6 |
ب)تاريخچه تحقيق :
پژوهش حاضر در ادامه 2 دوره پژوهش هاي صورت گرفته در جشنواره هاي اول و دوم برنامه ريزي شد كه عمدتاً به بيان ديدگاههاي مخاطبين و شركت كنندگان در بخش هاي مختلف جشنواره اختصاص داشته است با اين تفاوت كه در دوره هاي قبلي ، صرفاً نتايج نظر سنجي ها استخراج شده است و تحليل كيفي از ديدگاه هاي ارايه شده در نظر نگرفته شده بود .
به نظر مي رسد از نظر كيفي نظر سنجي انجام شده در دوره اول ، تنها بخشي از نظراتي است كه مي بايد در اولين دوره از يك عزم ملي ، طرح مي شده است . و هيچ گونه تحليلي از عملكرد مديريت كلان جشنواره وجود ندارد . اما در سطح و كميت كار ، نمونه هاي قابل قبولي را ارايه نموده است و الگوي مناسبي جهت طرح برنامه هاي آتي بوده است .
در جشنواره دوم نظر سنجي با روش پرسشنامه اي و طيف ليكرت طرح ريزي شده است كه پرسشنامه هاي پژوهش بر اساس 9 حوزه طراحي شده است . اما از آنجائيكه روش تنها محدود به انتخاب جامعه آماري و طرح سوالات تحقيق است ، عملاً هيچ فرضيه يا سوال تحقيقي در اين كار مشاهده نمي شود و سوالات هر گروه بر اساس نياز آن گروه تعريف شده است نه اهداف كلان جشنواره .
لازم است در اين جا به روش استخراج كار نيز اشاره شود . پرسشنامه ها توسط نرم افزار طراحي شده سيستم برگه خوان vcs پياده شده است . اين سيستم قادر است تا اطلاعات را به صورت امار و ارقام پياده نمايد . يكي از ويژگي هاي برجسته اين كار اطمينان از ميزان قبولي خروجي ها است . اما صرفاً خروجي ها محدود به مشخصات نخست هر پرسشنامه (بخش اطلاعات شركت كنندگان مي باشد .) در حاليكه سوالات كليدي طرح تنها به صورت انبوه در هر بخش بدون مقوله بندي و طبقه بندي جامع درج شده است .و اين يكي از بزرگترين نواقص يك طرح پژوهشي مبتني بر آمار است . همچنين ميزان پاسخگويي افراد نسبت به هر مقوله نيز استخراج نشده است .
در پژوهش حاضر سعي شد تا علاوه بر استفاده ازمحاسن روش هاي گذشته ، تحليل اطلاعات و جمع بندي كار جزو برنامه هاي اساسي اين پژوهش قرار گيرد . چرا كه بدون يك جمع بندي دقيق نمي توان از كليت كار برداشت مناسبي كسب كرد .
���
در سال هاي اخير جشنواره ها و همايش هاي متعددي در حوزه كار آفريني شكل گرفته است . در اين قسمت به برخي از آنها اشاره مي نمائيم . هدف از طرح اين نمونه ها ، مقايسه اهداف و برنامه هاي كلان در حوزه كار آفريني با اقدام جشنواره شيخ بهايي است كه در بخش نتايج به تفضيل در خصوص اين موضوع صحبت خواهيم كرد .
بررسي نتايج برگزاري جشنواره كار آفريني شيخ بهايي ، به عنوان موضوع اصلي و كليدي اين پژوهش در نظر گرفته شده است . جشنواره كار آفريني شيخ بهايي با هدف ترويج فرهنگ كار آفريني ، خلاقيت و نوآوري و تشويق و حمايت سرمايه گذاران داخلي و خارجي از كارآفرينان ،در ارديبهشت ماه هر سال برگزار مي شود . عنوان جشنواره يادآور خدمات ارزنده دانشمند، كارآفرين و عالم اصفهاني و نامدار، بهاءالدين محمد عاملي مشهور به شيخ بهايي (۱۰۳۰-۹۵۳ ه.ق) مي باشد . اين جشنواره طي دو دوره برگزاري متقارن با سالروز بزرگداشت شيخ بهايي در شهر تاريخي و فرهنگي اصفهان برگزار مي شود . و امسال (1385) سومين سال حيات خود را تجربه نموده است .
درباره اين پژوهش :
متأسفانه واژه كار آفريني كه ترجمهاي از كلمه Enterpreneurship است، موجب گرديده است كه معني ايجاد كار و يا اشتغالزايي از اين واژه برداشت ميشود. در حاليكه كار آفريني داراي مفهومي وسيعتر و با ارزشتر از اشتغالزايي است . اين برداشت ناصحيح از اين مفهوم و همچنين تورم نيروي انساني بيکار در جامعه ( بويژه در بين دانشآموختگان دانشگاهي)، موجب شده بسياري از سياستهايي که براي توسعة آن اتخاذ شده و نيز در بخشنامهها و سخنرانيهاي مسؤولان در اين خصوص ، صرفاً جنبة اشتغالزايي براي آن در نظر گرفته شود . در حاليکه کارآفريني داراي پيامدهاي مثبت و مهم ديگري همانند : بارورشدن خلاقيتها ، ترغيب به نوآوري و توسعة آن ، افزايش اعتماد به نفس ، ايجاد و توسعة تکنولوژي ، توليد ثروت در جامعه و افزايش رفاه عمومي است و در صورتيکه فقط به جنبة اشتغالزايي آن توجه شود ، از ساير پيامدهاي آن بي بهره خواهيم ماند .بنابراين نياز است تا كارشناسان و دستندركاران عرصه كار آفريني در بحث قانون گذاري درگير شوند و تجارب خود را در اختيار قانونگذاران قرار دهند .
از آنجائيكه در سالهاي اخير جشنواره ها و گردهمايي هاي بسياري با هدف كار آفريني در ايران شكل گرفته است ، بررسي تاثيرات ماندگاري اين جشنواره ها و اثرات آن كمتر به چشم مي خورد . زيرا پس از يك يا دو بار برگزاري ، تعطيل و غير عملي مي شوند . با اين حال جشنواره شيخ بهايي ، از موارد نادري بود كه مي توان 3 دوره برگزاري آن را بررسي نمود . بنابراين اهميت موضوعي كه انتخاب نموديم بر اساس دو بعد زمان و مكان آن يعني اصفهان ، و همچنين اهداف علمي آن بوده است .
روش پژوهش :
در اين پژوهش از روش پيمايش استفاده شد . ابزار كار ، پرسشنامه هايي به شيوه بسته با استاندارد طيف ليكرت و پرسشنامه ها ي باز و مصاحبه آزاد در نظر گرفته شد .
گروه هاي پرسش شونده به 8 گروه تقسيم شد . اين گروه ها جامعه آماري پژوهش را شكل مي دهند .
جامعه آماري :
1. كارآفرينان
2. حاميان كارآفرينان
3. شركت كنندگان در سمينار هاي آموزشي
4. شركت كنندگان در بورس ايده
5. طراحان كسب و كار
6. بازديدكنندگان نمايشگاه
7. ستاد اجرايي
8. كليه گروه ها [1]
از هر گروه تعداد معيني به عنوان نمونه انتخاب گرديد . كه در بخش تحليل اطلاعات مشاهده مي نمايئد .
در بخش يافته هاي تحقيق ، دو تقسيم بندي مشاهده مي نمائيد .
الف ) آمار توصيفي :
v شامل مشخصات پاسخ دهندگان .
v ميزان پاسخگويي به سوالات
v بررسي متغير هاي مستقل در رابطه با متغير هاي وابسته طرح (در بخش بعد مشاهده نمائيد ).
v آزمون هاي معني داري خي
ب)آمار استنباطي :
Ø درج مقوله بندي پاسخ هاي آزاد در هر پرسشنامه
علاوه بر اين سعي شد تا به عنوان يك ايده جديد در كار ، افرادي را جهت گزارش از مراسم و حاشيه هاي جشنواره مامور نمائيم و در تحليل اطلاعات از نظرات اين گروه نيز بهره مند شويم .
عوامل ارزيابي :
v در اين پژوهش 4 متغير مستقل سن ، جنس ، تحصيلات و شغل در نظر گرفته شد . متغير وابسته نيز ديدگاههاي صاحبنظران در خصوص سوالات مطرح شده است . هر متغير وابسته با 4 مورد از متغيرهاي مستقل ارزيابي شده است .
سوالات پژوهش :
1. آيا جشنواره توانسته است تعريف روشني از كار آفريني به مخاطبان خود ارايه نمايد
2. آيا جشنواره مخاطبان كليدي خود را يافته است .
3. . شيوه اطلاع رساني و اطلاع يابي در جشنواره به چه نحوي است.
4. آيا حضور دولت و سرمايه گذاران در بخش كار آفريني و حاميان كار آفريني در جشنواره اثر گذار بوده است.
5. جشنواره در ايجاد يك فضاي نو در بحث كار آفريني چه دستاوردهايي داشته است .
6. ايجاد نمايشگاهي از دستاوردهاي كارآفرينان در جشنواره چه ضرورتي دارد ؟
7. آيا سيستم جذب مخاطبان جشنواره بر اساس الگوي تعريف شده (كاربرگ) موفق عمل نموده است .
8. آيا جشنواره داوران متخصص با بحث كار آفريني را شناسايي نموده است .
9. آيا نوآوري و خلاقيت جديد در شيوه برگزاري جشنواره امسال نسبت به سالهاي گذشته ديده مي شود .
10. نقش جشنواره در ايجاد آموزش هاي لازم در بحث كار آفريني چيست ؟
11. آيا ستاد اجرايي با توجه به دستاوردها و تلاش هاي صورت گرفته در برگزاري جشنواره هاي كار آفريني ، مايل به ادامه فعاليت جشنواره مي باشند .
12. آيا نحوه عملكرد مسئولين در برگزاري جشنواره ، نياز به بازنگري دارد ؟
13. نقاط قوت و ضعف جشنواره سوم چيست ؟
نتيجه گيري و ارايه پيشنهادات
نتيجه گيري :
1. آيا جشنواره توانسته است تعريف روشني از كار آفريني به مخاطبان خود ارايه نمايد
براي يافتن پاسخ اين سوال به سراغ شركت كنندگان در بخش هاي مختلف جشنواره رفتيم و در پرسشنامه هاي سوالاتي را لحاظ كرديم كه به دنبال يافتن اين موضوع باشد . از جمله در بخش كارآفرينان ، حاميان كارآفريني و بازديدكنندگان از نمايشگاه .
نتايج حاصل از بررسيهاي بعمل آمده نشان مي دهد كه ، حركت جشنواره در اطلاع رساني به جامعه و تبليغات اثر بخش يك حركت نوپا است . به گونه اي كه هم مخاطب و هم برگزار كنندگان از شيوه مناسبي جهت انتقال و دريافت اطلاعات بي بهره اند . جشنواره براي بيان تعريفي آگاهانه از كارآفريني نيازمند معرفي جامع و مناسب از افراد و ايجاد فضايي كارآفرينانه است . در بسياري از موارد ديده شد كه نقش رسانه هاي همگاني در انتقال اطلاعات بسيار كمرنگ است . لذا در وهله اول به نظر مي رسد سه دوره برگزاري يك جشنواره فرصتي بوده است تا كارآفريني هويت خود را در ميان مخاطبان كسب كند .در حاليكه هنوز بخش عمده اي از جامعه در شناخت و نوع نگرش نسبت به موضوع كارآفريني دچار سوء برداشت هستند و جشنواره را پايگاه ايجاد اشتغال مي دانند تا نمايش برترين ها و معرفي يك فرهنگ نو .
مسئله مهمي ديگري نيز در اينجا مطرح است و اينكه بيش از 70% از شركت كنندگان در بخش هاي مختلف براي نخستين بار است كه در اين جشنواره حضور دارند . نكته حائز اهميت اينجا است كه جشنواره براي 70% از جامعه به تازگي مطرح شده است و افراد هيچ پيش زمينه اي براي مقايسه با گذشته يا موارد مشابه ندارند. بنابراين تعريفي كه جشنواره انتخاب نموده و گزينشي كه در برترين ها داشته است نقش تعيين كننده اي در تعريف كارآفريني در جامعه داشته است . درستي يا اشتباه اين تعريف نيز تنها نتيجه كار داوران و مسئولين جشنواره است.
2. آيا جشنواره مخاطبان كليدي خود را يافته است .
همانطور كه اشاره شد بيش از 70% از شركت كنندگان در بخش هاي مختلف از جمله كارآفرينان براي اولين بار است كه با جشنواره آشنا شده اند .اين مسئله از چند جهت قابل بررسي است . هدف اصلي جشنواره معرفي كارآفرينان است محصول و ايده كارآفرين در درجه دوم اهميت قرار دارد . در واقع از شخصيت و روحيه كارآفريني افراد حمايت مي شود نه از محصول ارايه شده . بنابراين انتخاب افرادي كه داري اين شخصيت و روحيه كاري باشند اولويت اصلي داوران خواهد بود{مهمترين وجه تمايز افراد مخترع با كارآفرينان هم داشتن اين روحيه است }لذا جشنواره به دنبال نخبگان نبوده است . بلكه افرادي هم مي توانند در شرايطي بسيار عادي و غير استثنايي كارآفرين قلمداد شوند. اينكه بسياري از افراد براي اولين بار اين فرصت را بدست آورده اند موقعيت مناسبي براي جشنواره ايجاد نموده است. البته در صورتي كه انتخاب ها بر اساس معيار مشخص و داوري هاي منطقي و واقعي بوده باشد مخاطبان جشنواره حفظ خواهند شد در غير اين صورت جشنواره هر ساله بايد تلاش بيشتري جهت يافتن مخاطبان كند .
نكته ديگراينكه بيشترين مخاطبان جشنواره را اعضا بخش دولتي تشكيل داده اند. فرهنگ كارآفريني بايد در ميان جامعه عموميت يابد . از آنجائيكه در حال حاضر نياز جامعه حركت به سمت خصوصي سازي است ، كارآفريني ها نيز بايد در اين بخش گسترش يابد .
3. شيوه اطلاع رساني و اطلاع يابي در جشنواره به چه نحوي است.
همانطور كه در بخش هاي مختلف از شركت كنندگان نسبت به طريقه آشنايي با جشنواره سوال شد متوجه نقش كم رنگ رسانه هاي جمعي در معرفي جشنواره شيخ بهايي بوده ايم . تلويزيون و راديو كه از مهمترين رسانه هاي ارتباطي در عصر حاضر هستند نقش خيلي ضعيفي در معرفي دستاوردهاي جشنواره و ايجاد زمينه جذب مخاطب بوده اند . گروه هاي غير رسمي (دوستان و آشنايان) و نهادهاي رسمي (سازمان ها و ادارات) بيشترين نقش را اطلاع رساني جشنواره بر عهده داشته اند . كه نتيجه آن حضور فعال بخش دولتي و كم رنگ شدن نقش دانشگاهيان و گروه هاي آزاد بوده است كه در بخش قبل به آن پرداختيم.
4. آيا حضور دولت و سرمايه گذاران در بخش كار آفريني و حاميان كار آفريني در جشنواره اثر گذار بوده است.
ميزان رضايتي كه از حضور سرمايه گذاران در بخش هاي مختلف جشنواره و حمايت هاي دولتي ارزيابي شده است حاكي از وجود خلاء هاي در اين بخش است . بسياري از شركت كنندگان انتظار دارند تا طرح ارايه شده آنها مورد توجه سرمايه گذار قرار گيرد .زيرا هدف اصلي از حضور در اين جشنواره را يافتن سرمايه گذار دانسته اند . اما فرصت محدود و 3 روز كوتاه جشنواره اين امكان را براي همه به وجود نخواهد آورد .
اغلب سرمايه گذاران نيز به دنبال طرح هايي مي باشند كه سودآوري بسيار در برداشته باشد و وسعت كار آنها را محدود نسازد بنابراين از روي آوري به طرح هاي كوچك و دير بازده خودداري مي كنند . بنابراين سطح رضايت شركت كنندگان با واقعيت امر در اين بخش دچار اختلاف خواهد بود .
5. جشنواره در ايجاد يك فضاي نو در بحث كار آفريني چه دستاوردهايي داشته است .
معرفي جواناني كه با شهامت توانسته اند ، ايده اي را مطرح نمايند و با قدرت بالايي وارد عرصه رقابت و بازار نمايند مهمترين دستاورد اين جشنواره به شمار مي آيد . همچنين حضورسرمايه گذاران خارجي تعامل كارآفرينان را وارد مرحله جديدي خواهد ساخت . اين تاثيرات و دستاوردها مسلماً در 3 روز يافت نخواهد شد . اما بدون تداوم وپيگيري لازم نيز به زودي اثار حاصل شده از بين خواهد رفت .
6. ايجاد نمايشگاهي از دستاوردهاي كارآفرينان در جشنواره چه ضرورتي دارد ؟
بيش از 75% از مخاطبان ما در بخش نمايشگاه معتقدندكه نمايشگاه در نمايش فرهنگ كارآفريني و دستاوردهاي كارآفرينان موثر خواهد بود . همچنين 42% از افراد معتقدند در محصولات ارايه شده در نمايشگاه نوآوري ديده مي شود. بنابراين نمايش موفقيتهاي كارآفرينان در نمايشگاهي تخصصي مي تواند آثار مثبتي در بحث فرهنگ سازي داشته باشد .در صورتيكه سيستم جذب اين نمونه ها موفق عمل نمايد آثار مطلوبي از خود بجاي خواهد گذاشت . جشنواره بهترين فرصت ها را توانسته در بخش نمايشگاه در اختيار كارآفرينان قرار دهد.
7. آيا جشنواره داوران متخصص با بحث كار آفريني را شناسايي نموده است .
آشنايي شركت كنندگان با دوران در حد نسبي است . تخصص و تجربه داوران در ارتقاء سطح علمي جشنواره بسيار اثر گذار است . اما اين ارزيابي قبل از ارايه نتايج داوري شكل گرفته است . مسلماً در اين فرصت افراد ديدگاه روشني از قضاوت داوران نخواهند داشت . تنها ذكر اين نكته اهميت دارد كه به كار گيري داوراني با تجربه و تعهد بالا مي تواند رضايت اغلب مخاطبان را در بر داشته باشد . چه كساني كه نتيجه مثبت مي گيرند و چه كساني كه از دور مسابقه كنار مي روند . دستيابي به نتيجه اي روشن در باره داوري ها نيازمند يك پژوهش مستقل است.
8. آيا نوآوري و خلاقيت جديد در شيوه برگزاري جشنواره امسال نسبت به سالهاي گذشته ديده مي شود .
سطح رضايت از برگزاري جشنواره در ميان افرادي كه در دوره هاي قبل شركت داشته اند نشان مي دهد كه تغييرات چشمگيري در نحوه اجراي برنامه به وجود آمده است اما هنوز در برخي بخش هاي از جمله نمايشگاه و بورس ايده انتظارات فاصله بسيار با واقعيت ها دارد.
9. نقش جشنواره در ايجاد آموزش هاي لازم در بحث كار آفريني چيست ؟
سمينارهاي برگزار شده در ايام جشنواره موقعيت مناسبي را در اختيار شركت كنندگان قرار داد تا با مباحث علمي و روز كارآفريني و نياز هاي مرتبط با اين حوزه آشنا شوند 36% از افراد معتقدند كه نيازهاي علمي و كاربردي آنها با شركت در اين سمينارهاي پاسخ داده شده است . تسلط مدرس بر موضوع و نحوه بيان نيز رضايت اكثريت را جلب نموده است .
10. آيا ستاد اجرايي با توجه به دستاوردها و تلاش هاي صورت گرفته در برگزاري جشنواره هاي كار آفريني ، مايل به ادامه فعاليت جشنواره مي باشند .
در پرسش از ستاد اجرايي به نكته مهمي برخورد نموديم 53% تمايلي جهت فعاليت و ادامه كار ندارند
اين مسئله مي تواند دلايل متعددي داشته باشد برخي از افراد در اين رابطه به نامناسب بودن وضعيت شغلي و عدم ثبات در وضعيت فعليشان اشاره نموده اند عده اي نيز خستگي و بي هدفي را دليل انصراف دانسته اند و برخي هنوز تصميم قاطعي در اين رابطه نگرفته اند . اين نكته در شكل گيري كميته هاي آتي بايد مورد توجه قرار گيرد.
11. آيا نحوه عملكرد مسئولين در برگزاري جشنواره ، نياز به بازنگري دارد ؟
ميزان رضايت از نحوه همكاري و برخورد مسئولين در بخش هاي مختلف نشان از تعهد و وابستگي و علاقه به هدف دارد كه در نوع خود شايسته تقدير است . بنابراين نواقص موجود ناشي از عدم تجربه كافي است نه عدم مسئوليت شناسي . از اين رو اميد است عملكرد مسئولين با بهره گيري از تجارب بيشتر افراد بهبود يابد اما دركل نتيجه اي رضايت بخش دارد .
پيشنهادات :
جشنواره شيخ بهايي موقعيت مناسب و شاخصي است كه مي تواند فضاي فكري جامعه را نسبت به كارآفريني شكل دهد . بزرگترين چالش روبهروي جامعه ايران تعابير نا مناسبي است كه از واژه كارآفريني شكل گرفته است . در فرهنگ عامه كارآفريني مترادف اشتغال است . در حاليكه مشاهده نموديم كه كارآفريني يك تصميم و اراده به ايجاد موقعيتهاي درخشان و ناياب است . كارآفريني يك شغل نيست ، يك تصميم براي ايجاد شبكه اي از شغل هاست. بنابراين با توجه به حركت مناسب و شايسته جشنواره شيخ بهايي با هدف فرهنگ سازي ، بايد اين سو تعابير از واژه كارآفريني با اقدامات مناسب به مرور زمان محو شود. در اين جا بخشي ازپيشنهاداتي كه مي توان براي بهبود جشنواره شيخ بهايي به كار بست ارايه مي نمائيم .
· ايجاد دبيرخانه دائمي جشنواره در دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي به جهت تداوم ارتباطات با جامعه علمي كشور
· برگزاري دورهاي آموزشي در حوزه كارآفريني تا زمان برگزاري جشنواره .
· نشست هاي دوره اي با كارآفرينان و سرمايه گذاران در فاصله برگزاري جشنواره و دريافت نقطه نظرات متخصصان جهت برگزاري مناسب تر جشنواره
· تشكيل دفتر انتشارات جشنواره كارآفريني شيخ بهايي با هدف انتشار آثار كارآفرينان و معرفي دستاوردهاي جديد برترين ها
· ايجاد مركز مشاوره هاي مادي و حقوقي براي كارآفرينان
· راه اندازي پايگاه دائمي و رسمي بورس ايده با مشاركت دولت و سرمايه گذاران بخش خصوصي
· نيازسنجي از مخاطبان جشنواره در رابطه با موضوعات مورد توجه جهت برگذاري دوره هاي آموزشي كوتاه مدت
· تشكيل كميته اي مستقل ازمتخصصان حوزه كارآفريني جهت هدايت و نظارت بر روند فعاليت ساير كميته ها .
· اختصاص كميته اي با حضور توليد كنندگان رسانه ها و دستندركاران صدا وسيما به منظور برنامه ريزي و نظارت بر اهداف فرهنگي جشنواره . (پيشنهاد مي شود مسئول اين كميته رئيس سازمان صدا وسيماي مركز اصفهان يا نمايندهاي از سوي رئيس سازمان صدا وسيماي جمهوري اسلامي باشد).
منابع و ماخذ :
1. كارآفريني چيست ؟ ،وب سايت دبيرخانه طرح توسعه كارآفريني در دانشگاه هاي كشور "كاراد"، جمعه(12خرداد 1385).
2. كارآفريني ، فيض بخش عليرضا،وب سايت مركز كارآفريني دانشگاه صنعتي شريف ،1385.
3.اجمد پور ، محمود ، 1335-كارآفريني : تعاريف ، نظريات ، الگوها /تاليف محمود احمد پور دارياني ،.(تهران) شركت پرديس :1357-1378 .
4. مجله دانشگاه كارآفريني ؛مركز كارآفريني دانشگاه تهران،سال اول شماره دوم ،ص:2 :1384.
5. اقتباس از مقاله :آقاجاني ، حسنعلي ،كارآفريني :مفاهيم ،نظريات و ضرورت وجودي :وب سايت سازمان همياري اشتغال فارغ التحصيلان.
6. هزار جريبي،جعفر:توسعه كارآفريني و دانش آموختگان ، فصلنامه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي ، شماره 20 ، ص:5 :1382.
7..فخرايي،مرضيه، فرهنگ كارآفريني ، وب سايت انديشگاه شريف :1385.
8..سند فرا بخشي توسعه توسعه اشتغال و كاهش بيكاري در برنامه چهارم توسعه .
9. توسعه، كارآفريني، اشتغال، سخنراني دكتر محمود احمدپور دارياني ، ارائه شده در جلسه هم انديشي شوراي اشتغال وزارت كارآذر ماه 84-خانه كارآفريني
با تشكر از همکاری صمیمانه
استادان بزرگوار جناب آقاي پدریان
و جناب آقای کسائیان
و دوستان گرامي كه در بخش نظر سنجي همكاري شايسته اي با من داشتند و مسلماًٌ دقت و توجه آنها باعث اتمام شايسته اين طرح بوده است .
16-اين بخش مربوط به جمع آوري نظرات كليه شركت كنندگان نسبت به خدمات و تسهيلات ارايه شده در بخش اجرايي جشنوراه مي باشد .
